परापूर्व कालदेखि नै ध्यानको अभ्यासः ध्यान गर्नुका अनेक फाइदा

ध्यान, शरीर विज्ञानसँग जोडिएको कुरा हो । ध्यानको अर्थ चेतनासून्य अवस्थामा रहनु यो । सामान्य अभ्यासले यस्तो चरणमा पुगिदैन । यसका लागि साधना चाहिन्छ । धैर्यता चाहिन्छ । नियमितको अभ्यास चाहिन्छ । परापूर्व कालदेखि नै ध्यानको अभ्यास गरिंदै आएको छ । हाम्रा ऋषिमुनीहरुले त ध्यानबाटै आफुमा उर्जा एवं शक्ति प्राप्त गरे भनिन्छ । मन र शरीरलाई जोड्ने सर्वोत्तम माध्याम हो, ध्यान । यसले मनलाई शुद्धिकरण गर्छ । चेतना स्तर उकास्छ ।

के हो ध्यान ?

ध्यान के हो त ? रजनीसले भनेका छन्, ‘शरीरको आन्तरिक जागरण ध्यान हो । सधै निर्विचारको अवस्थामा रहनु नै ध्यान हो ।’  ध्यानमा इन्दि्रय मनको साथ, मन बुद्धिको साथ र बुद्धि आफ्नो स्वरुप आत्मामा लीन हुन थाल्छ । यसको खास अर्थ हो,  जागरुकता, चेतना, होस, साक्षीभाव र दृष्टा भाव । यसलाई योगको आठौं अंग मानिन्छ । वाह्य वातावरणमा जसरी अनेकौ किसिमको कोलाहाल हुन्छ, त्यसैगरी हाम्रो मनमा पनि एकसाथ असंख्य कल्पाना र बिचारले कोलाहाल मच्याइरहेको हुन्छ । यो भनेको मनोविकार हो । यसले हामीलाई मनोरोगी बनाउँछ । अन्ततः यसले हामीलाई जिर्ण र रोगी बनाउँछ । यस्तो अवस्थामा ध्यानले मनको विकार हटाउन सहयोगी भूमिका खेल्छ । ध्यानले अनावश्यक कल्पना वा विचारलाई मनबाट हटाएर शुद्ध र निर्मल मौनमा रहनु हो । जति जति ध्यानमा गहिरिदै जान्छ, उत्तिनै व्यक्तिको भाव, कल्पना, विचारले कोलाहल मच्याउँदैन । मन र मस्तिष्कलाई मौन अवस्थामा राख्नु नै ध्यानको प्राथमिक स्वरुप हो । विचार, कल्पना र अतितको सुखदुखमा जिउनु ध्यान विरुद्ध हो ।

ध्यान नै किन ?

सामान्य हिसावले हेर्दा ध्यानले तनावमुक्त गराउँछ । यसले मनलाई स्थिर, शान्त, संयमित राख्छ । यसले मानसिक विकार हटाउँछ । शरीरमा आन्तरिक शक्ति विकास गर्छ । प्रतिरक्षा प्रणाली बलियो बनाउँछ । एक्लोपना, निराशाबाट मुक्त दिलाउँछ । ध्यान त्यही विधा हो, जसद्वारा हामी आफ्नो मन, मस्तिष्क, इन्द्रियलाई नियन्त्रणमा राख्न सक्छौ । यो परम आनन्दको द्वार अर्थात ढोका हो, जसले भौतिक मोह, रिस, आवेग, तनावलाई निर्मूल गर्छ ।

कसरी बस्ने ध्यान ?

भनिन्छ, ध्यान हाम्रो स्वभाव हो, जसरी हामी रुन्छौ, हाँस्छौ । त्यसैले यसको अभ्यास आफैमा कठिन भएपनि असम्भव भने छैन । निरन्तर र नियमपूर्वक अभ्यासले हामी ध्यानको अवस्थामा रहन सक्छौ । ध्यान कुनै कठिन व्यायाम होइन । यो जटिल आसन पनि होइन । पद्मासनमा वा अर्धपद्मासनमा बसेर गरिने साधरण क्रिया हो । तर, यसका लागि आफुले आफैलाई संयमित राख्न सक्नुपर्छ । १. ध्यान गर्नका लागि एकदमै शान्त, स्वच्छ वातावरण आवश्यक हुन्छ । २. बिहानको समय सर्वोत्तम हुन्छ, जतिबेला वायुमण्डलमा स्वच्छ हावा चलिरहेको हुन्छ । ३. शान्त स्थानमा पद्मासन एवं अर्ध पद्मासनमा बस्नुपर्छ । आँखा बन्द गर्नुपर्छ । ४. अब हामीले आफ्नो सम्पूर्ण ध्यान आफ्नो स्वासप्रश्वासमा केन्दि्रत गर्ने । ५. शुरुमा मन यताउता भड्कन सक्छ, तर संयमित भएर यहि अभ्यास गरिरहने । ६. यसरी श्वासप्रश्वासमा ध्यान केन्दि्रत गर्ने अभ्याससँगै विस्तारै ध्यानको गहिराइमा पुग्न सकिन्छ ।

 

परापूर्व कालदेखि नै ध्यानको अभ्यासः ध्यान गर्नुका अनेक फाइदा

How to download Facebook posted video

1. Download a video a friend or family member posted

Facebook doesn’t give an easy option to download friend and family videos. However, following the steps below allows you to download any uploaded video on Facebook without any software.

  1. Log in to Facebook and find the video you want to download.
  2. Right-click on the video and select Show video URL.
  3. A small pop-up window should appear, with the video URL. Press Ctrl+C on the keyboard to copy the URL.
  4. In the browser’s Address bar, press Ctrl+V to paste the video URL.
  5. Modify the video URL, changing the “www” at the beginning of the URL to “m”. The URL should then start with https://m.facebook.com/
  6. Once changed, press Enter to open the mobile version of the page and follow the steps below, depending on your browser.

Edge browser

  1. Click the Play icon on the video to start playing the video.
  2. Right-click on the video and select the Save video as option.
  3. Choose a location on your computer where you want to save the video.

Internet Explorer browser

  1. Click on the Play icon on the video to start playing the video in a new tab.
  2. At the bottom of the Internet Explorer window, a pop-up message will appear, asking if you want to Open or Save the video. Click the down arrow next to the Save button and select the Save as option.
  3. Choose a location on your computer where you want to save the video.

Google Chrome browser

  1. Click the Play icon on the video to start playing the video.
  2. Right-click on the video and select the Save video as… option.
  3. Choose a location on your computer where you want to save the video.

Firefox browser

  1. Click the Play icon on the video to start playing the video in a new tab.
  2. Right-click on the video and select the Save Video as… option.
  3. Choose a location on your computer where you want to save the video.

 

 

 

2. Download video you posted

If you previously uploaded the video you want to download, you can download the video by following the steps below.

  1. Open Facebook and access the Photos section.
  2. Near the top of the page, below your cover photo, click the More option and select Videos.
  3. In the Videos section, click the Your Videos link.
  4. Find the video you want to download.
  5. Move your mouse cursor over the video, then click the Edit and Remove Facebook video - Edit and Remove icon icon in the top right corner of the video.
  6. In the menu that opens, select either the Download HD or Download SD option.

Note: The Download HD option will only be available to select if the video was created or recorded in HD quality. If the video is not an HD quality video, only the Download SD option will be available.

If neither of these Download links are available, the video is not something you uploaded to Facebook. Skip to the download a video a friend or family member posted section.

3. Download video posted in your timeline

If the timeline video was created by a Facebook friend, skip to the next section on how to download a video a friend or family member posted. If the video is a shared video from a different online service (e.g. YouTube), see our how to download a video from the Internet steps for help with downloading Internet videos.

८० प्रतिशत रोगको कारण ‘मन’ – स्वामी आनन्द अरुण – स्वास्थ्य खबरपत्रिका

स्वामी आनन्द अरुण

 

मानिसलाई रोग किन लाग्छ ? रोग शरीरमा लाग्छ भन्ने आम बुझाइ छ । शरीर र मन अलग अलग हुँदैनन् । मानव शरीर त एउटा इकाइ हो । शरीर भन्दा पनि मन नै रोगको मुहान हो । मानिसको शरीर र मन जोडिएका हुन्छन् । मन नै स्वस्थ छैन भने जति उपचार गरे पनि रोग निको हुँदैन । मनमा नकारात्मक सोचाइ हुनासाथ मानिसलाई रोग लाग्छ । एउटा विरामीका कारण सम्पुर्ण परिवार नै बिरामी हुन पुग्छ । उपचारका क्रममा ध्यान (मेडिटेसन) र औषधि (मेडिकेसन) अलग गरेमा त्यो अपुर्ण हुन्छ । रोग लागि सकेपछिको अवस्थामा निको पार्न औषधि चाहिन्छ तर औषधिले मात्रै रोग निको पार्न सक्दैन । औषधिले लक्षण ठीक पर्ला तर रोग निको हुँदैन । शरीर स्वस्थ हुन मन स्वस्थ हुनुपर्छ । चिकित्सकहरु पनि ८० प्रतिशत रोगको कारण ‘मन’ हो भन्नेमा सहमत छन् । २० प्रतिशत रोगको कारण मात्र व्याक्टेरिया, जीवाणु, संक्रमण, जेनेटिक आदि हुन् ।

 

त्यसो भए सही उपचार पद्दति के हो त ?

एलोपेथी चिकित्सा विज्ञान पश्चिमा मुलुकको उपचार विधि हो । पूर्वीय मुलुकको मौलिक उपचार विधि आयुर्वेद, प्राकृतिक चिकित्सा, युनानी, हकिम, चाइनिज हर्वललगायतका हुन् । हामी पश्चिमा विधिमा लाग्दैछौ, पश्चिमाहरू पूर्वीय पद्दतिमा लाग्दैछन् । एलोपेथी उपचारको अनुसन्धान गर्ने पश्चिमा मुलुक पनि मनको उपचारबाट मात्रै रोग निको पार्न सकिन्छ भन्ने अवधारणामा आधारित भएर नयाँ निश्कर्षहरु सार्वजनिक गरिरहेका छन् । बिभिन्न अनुसन्धानहरूले पनि मन स्वस्थ नभएसम्म रोग निको हँुदैन भन्ने पुष्टि गरिसकेका छन् । शरीर र उपचारलाई एलोपेथीले खण्डखण्ड गरेर हेर्छ भने पूर्वीय अवधारणाले समग्रतामा हेर्छ । जस्तै पेटको रोग लागेमा एलोपेथीले पेट मात्र हेर्छ, यसका अन्य समस्या हेर्दैन । पेटको समस्याको कारण अन्यत्र पनि हुनसक्छ । रोगका अन्य कारणसमेत गहिरिएर हेरियो भने मात्र रोग निर्मुल हुन्छ । उपचारको प्रारम्भिक बिधि भनेको मनको व्यवस्थापन गर्नु नै हो ।

 

मनको व्यवस्थापन त भन्नु भयो, मन के हो ?

मन भनेको विचारको संग्रह हो । हामीले सुनेका, पढेका कुरा सोचमा संग्रहित हुन्छन् । गलत विचार लिए गलत मन बन्छ, सही विचार लिए सही मन बन्छ । मनलाई स्वस्थ राख्ने माध्यम साहित्य, मनोरञ्जन,ध्यान आदि हुन् । अहिले त मानिसको मनको ‘इनपुट’ नै आक्रामक भएर आएको छ । मनलाई स्वस्थ राख्न व्यक्ति आफैंले सबैभन्दा पहिला पहल गर्नुपर्छ । मनलाई सही दिशामा डो¥याउनका लागि समाज, संगत, चिन्तन र सञ्चार माध्यमको भूमिका रहन्छ ।

 

मनलाई स्वस्थ राख्न के गर्नु पर्ला ?

मन अस्वस्थ हुनुको कारण मानिसको जीवन शैलीसँग जोडिएको छ । विश्वव्यापी तथ्याङ्क अनुसार मानिसले ६ घण्टा टेलिभिजन हेरेर समय विताउँछ । यो ६ घण्टाको अनुत्पादक समयलाई योगा, ध्यान र विज्ञानतिर फर्काउन सके मनलाई स्वस्थ राख्न ठूलो उपलन्धी हासिल हुन्छ । अर्को कुरा टेलिभिजन कार्यक्रमले पनि मनमा विकृति बढाउने गरेका छन् ।  अस्पताल खोलेर मात्र मानिसलाई स्वस्थ बनाउन सकिँदैन, यससँगै मानिसका क्रियाकलाप पनि स्वस्थ हुनुपर्छ । मानिसले हेर्ने, सुन्ने, पढ्ने सबै कुरा सकारात्मक हुनुपर्छ ।

 

एलोपेथी उपचारको अस्तित्वलाई चुनौति दिन सकिन्छ त ?

हामी पूर्वीयहरू जथाभावि औषधि खान्छौं । एलोपेथि औषधिको प्रतिअसर बढी हुने भएकोले पश्चिमा चिकित्सकहरुसमेत अत्यावश्यक अवस्थामा बाहेक औषधि सिफारिस गर्दैनन् । नेपालमा सामान्य समस्यामासमेत एन्टिवायोटिक प्रयोग गर्ने गरेको पाइन्छ । शिक्षित वर्गले पनि औषधि पसलबाट सिधै औषधि किनेर खाने गरेको पाइन्छ । औषधि खानुपूर्व के का लागि त्यो औषधि खाइँदैछ भन्ने ध्यान दिनु पर्छ । रोग भनेको त लक्षण हो । त्यसैले रोगको होइन रोगीको उपचार गर्नुपर्छ । त्यसका लागि औषधिले मात्रै हुँदैन । रोग लाग्यो  भने आधुनिक चिकित्साले अंग नै काटेर फालिदिन्छ । तर रोगको खास कारण के हो भन्नेमा गहिरिएर जाँदैन । रोगी अंगले त रोगको सूचना दिने हो । त्यो अंग नै काटेर फालिदिएमा अंगले शरीरलाई रोगको सूचना दिन सक्दैन । त्यसैले उपचार पछि पनि समस्या दोहोरिने गर्छ ।

 

एलोपेथी उपचार पद्दतिका विकृति के देख्नु भएको छ ?

हामी एलोपेथीका विरोधी भने होइनौं तर एलोपेथी जसरी फस्टाइरहेको छ त्यो खतरनाक स्थितिको संकेत हो । यसले गर्दा नचाहिने अवस्थामा पनि औषधिको प्रयोग बढ्दै गएको छ । एलोपेथीले त शरीरलाई निरोगी बनाउने नाममा रोगी बनाउदै लगिरहेको छ । सुनिन्छ चिकित्सक पनि पैसाका लागि कमिशनको चक्करमा लागेका छन् । अहिले त चिकित्सकलाई औषधि लेखे पनि कमिसन, ल्याब परीक्षणमा पनि कमिशन आउने गरेको सुनिन्छ । तर सबै चिकित्सक खराब छन् भन्ने मेरो आसय होइन । तर यो राम्रो संकेत होइन । कमिसनको लोभमा अनावश्यक औषधि लेख्ने र अनावश्यक परीक्षण गराउने प्रवृत्ति बढ्दै गएको छ । राजनीति पछि स्वास्थ्य र शिक्षा क्षेत्र बढी व्यावशायीकरण हुँदै गएका छन् । निजीकरणले पनि थुप्रै व्यावसायिक बाध्यताको सिर्जना भएको छ । लगानी उठाउनका लागि शरीरमाथि खेलवाड गर्ने प्रवृत्ति बढिरहेको छ । तर यस्ता कुरालाई व्यावशायिक बाध्यता भन्न मिल्दैन । शुरुमा समाजमा शिक्षक र चिकित्सा पेशा प्रतिष्ठा र सम्मानका  पेशा थिए । यसमा पैसाको कुरा आउँदैनथ्यो । अहिले यी पेशा व्यावशायिक बन्दै गएका छन् । पैसा मानिसको आवश्यकता होला तर पेशालाई प्रतिष्ठासँग पनि जोडेर हेर्ने हो भने पनि विकृति केही कम हुन्छ ।

पूर्वीय उपचार पद्दति किन फैलिन सकेन त ?

पूर्वीय दर्शनमा आधारित आयुर्वेद विज्ञानमा राम्ररी अनुसन्धान हुन सकेको छैन । अनुसन्धान र प्रविधिबाट हामीले आयुर्वेदलाई एलोपेथी सरहको गुणस्तर दिन सकेपछि बल्ल त्यसको विस्तार हुन सक्छ । पश्चिमा राष्ट्रले पनि पूर्वीय दर्शनलाई स्वीकार गरिसकेको अवस्थामा पनि हामीले त्यसलाई अपनाउन सक्ने तहको उत्पादन र महत्व बुझाउन सकेनौ । सरकार  पनि मौलिक उपचार पद्दति बिर्सिएर एलोपेथीकै प्रवद्र्धनमा लागेको छ । यसले गर्दा अहिले नै एलोपेथीलाई छोड्न सक्ने अवस्था छैन । कम्तिमा आयुर्वेदलगायतका उपचार पद्दतिको प्रोत्साहन हुने गरी निजी क्षेत्रले लगानी गर्ने वातावरण सरकारले बनाउनु पर्छ ।

 

पूर्वीय दर्शनमा आधारित उपचार पद्धतिको प्रवद्र्धन हुन नसक्नुको कारण के हो त ?  

नेपालमा आर्थिक पूर्वाधारको ठूलो अभाव छ । पछिल्लो युग अर्थतन्त्रमा आधारित भएकोले आर्थिक समृद्धिविना विकास संभव छैन । यसले आधारभूत विकासका लागि नै समय लाग्ने देखिन्छ । नेपालमा आर्थिक क्रान्ति गरेर जडीबुटीबाट फाइदा लिन सक्नुपर्छ । जडीबुटीको नेपालमा खानी नै भए पनि हामीले त्यसको निर्यात गर्न सकेका छैनौ । अष्ट्रेलियालगायतका विकसित मुलुकमा नेपाली जडीबुटीको ठूलो माग भए पनि हामीले अनुसन्धान र प्रशोधन गर्न नसक्दा हामीले निर्यात् गर्न सकिरहेका छैनौं ।

 

त्यसो भए ध्यान, आयुर्वेद र प्रकृतिक चिकित्सा एकअर्काका परिपूरक हुन त ?

ध्यान, साधना हो पेशा होइन । विभिन्न पेशाका मानिस जम्मा भएर आनन्दका लागि ध्यान गर्छन् । ध्यान पनि एउटा उपचार पद्धति नै हो । तर ध्यान गर्नुभन्दा अघि शरीर शुद्धीकरण हुनुपर्छ । शरीर शुद्ध हुनासाथ ८० प्रतिशत रोग निको हुन्छ । तपोवन आश्रम सञ्चालनका लागि आर्थिक पक्ष पहिलो प्राथमिकतामा पर्दैन । यो हाम्रो हबी हो । यसलाई हामीले पेसाभन्दा पनि प्रतिष्ठासँग जोडेका छौं । स्वस्थ्य मन र तनका लागि मानिसलाई कसरी औषधिबाट अलग गर्न सकिन्छ भन्ने चिन्तनमा हामी अगाडि बढेका छांै । यही सोच नै लाइफ म्यानेजमेन्ट सेन्टर हो । नेपालमा नाम चलेका आयुर्वेद केन्द्र र वैद्य छन् । अनुसन्धान र प्रचारबाट हामीले आयुर्वेदिक र प्राकृतिक चिकित्साप्रति मानिसको विश्वास बढाउँदै लानुपर्छ । अहिले त मानिसहरू एलोपेथीले नसकेपछि मात्रै आयुर्वेद तथा प्रकृतिक चिकित्सामा पुग्छन् । अब ध्यान, आयुर्वेद र बैकल्पिक चिकित्सालाई मूलधारमा ल्याउनु जरुरी छ । यी तीन कुराको संयोजन नै पूर्ण उपचारको बिधि हो ।

 

मानिस स्वस्थ रहन समग्रमा के के कुराको जरुरी पर्छ ?

समग्र रुपमा भन्नु पर्दा हामीले भनेको होलेस्टिक चिकित्सा भित्र माया र यौनका कुरा पनि पर्छन् । स्त्री र पुरूषबीचको सम्बन्धले पनि मनलाई खुसी र शान्त बनाउन महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छ ।  सकारात्मक सोचाइ, विश्वास, यौन र माया पनि स्वस्थ रहने माध्यम हुन् । मान्छेले शान्तिका लागि ब्रम्हचार्यको बाटो रोजेको हुन्छ तर ब्रह्मचारीको आयु नै कम हुन्छ । जसको यौन जीवन लामो हुन्छ उसको आयु पनि लामो हुने देखिएको छ । यस बिषयमा मैले ‘माइन्युट्ली’ अध्ययन पनि गरेको छु । मानिस निरोगी बन्न भावनात्मक (इमोसनल) सपोर्ट चाहिन्छ । इमोसनल सपोर्ट नभएको मानिस आफु पनि खुसी हुन सक्दैन र अरु पनि खुसी भएको देख्न सक्दैन । समाजमा कसरी वैज्ञानिक तरिकाले ‘इमोसनल सपोर्ट’ स्थापित गर्ने भन्ने ठूलो चुनौति बनेको छ । औषधि खाएर रोगबाट मुक्ति मिले पनि त्यो स्वस्थ हुनुको परिभाषा होइन । मानिसमा उत्साह, प्रेम, आँट, सिर्जना छैन भने उसलाई स्वस्थ भन्न सकिँदैन । अर्को कुरा अरूको आलोचना गर्ने मानिसलाई पनि स्वस्थ भन्न मिल्दैन । स्वस्थ रहनु भनेको एउटा विधायक स्थिति हो । स्वस्थ मानिसको नजिक बस्दा आनन्द महसुस हुनुपर्छ । अध्यात्म विना  पनि मानिस स्वस्थ रहन सक्दैन ।   http://www.swasthyakhabar.com/news-details/3361/2017-03-09

स्वस्थ रहन खप्तड बाबाका ५ सुझाव

खप्तड बाबा (वि.सं. १९३७-२०५३) ख्यातिप्राप्त आध्यात्मिक गुरु तथा विचारक हुन् । सन्न्यास लिनुअघि सामाजिक जीवनमा सक्रिय रहेका उनी चिकित्सक थिए । भारत कश्मीरको नेहरू परिवारमा जन्मिएका उनले कोलकाताबाट एमबिबिएस र बेलायतबाट सर्जनको अध्ययन गरेका थिए । पछि भने उनको झुकाव अध्यात्मतिर भयो । उनले काशी (बनारस) को दक्षिणामूर्ति मठमा रहेर पूर्वीय दर्शनको अध्ययन र अध्यापन गरे । त्यसपछि साधनाका लागि १९८६ सालमा नेपाल आए । त्यस क्रममा डोटीको खप्तड लेकमा ५० वर्ष बसे ।

उनले मानव जीवनलाई शान्त, सुखी पार्न विचारको नियन्त्रणमा जोड दिए । विचार नै खुसी र दुःखको स्रोत भएको भन्दै उनले यसभित्रको रुप, रङ र प्रभावलाई ‘विचार विज्ञान’ भनेर नामकरण गरेका छन् ।

आत्मिक शक्तिलाई आफ्नो वशमा राख्न सुझाउने खप्तड बाबाले मान्छेले जस्तो सोचविचार गर्छ, ऊ त्यस्तै हुने भएकाले विचारको शुद्धतामा जोड दिएका छन् । आरोग्य रहने सरल साधन भन्दै उनले यी ५ उपाय सुझाएका छन्: १. सदा प्रसन्न रहने गर । आफ्नो हृदयमा आनन्दलाई चारैतिर फैलिन देऊ, जसबाट तिम्रा साथ रहनेहरु पनि आनन्दमा रङ्गिऊन् । चिड्चिडेपना र उदासीपनबाट मुखको आकृति बिग्रन्छ, पाचनशक्ति पनि बिग्रन्छ, स्वास्थ्य र सौन्दर्यको नाश हुन जान्छ । त्यसैले हाँस्ने प्रयास गर । हास्यबाट आयुको वृद्धि हुन्छ, यसैले सदा आनन्दमा निमग्न रहने गर । २. दोष, दृष्टि तथा अहंकारको त्याग गर । गुणदर्शी बन र प्रत्येक शुभ वस्तुमा शुभ हेर्न सिक । ३. सब प्रकारको सफलता आत्मविश्वासमा निर्भर छ । सदा आफ्नो मनलाई पवित्र र उत्तम लक्षणवान् बनाऊ । अरुका नराम्रा विचारहरुलाई कहिल्यै ग्रहण नगर । सत्यता, दृढता, पवित्रता र प्रसन्नताका विचारहरुबाट शरीर र मनोबल बढ्दछ । ४. मौन धारण गर । व्यर्थ बकवास नगर । आत्म प्रशंसाको त्याग गर । शान्ति नै महान् पुरुषहरुको उत्तम लक्षण हो । प्रत्येक कार्य शान्तिपूर्वक गर । आफ्ना इच्छाहरुलाई आफ्नो अधीन गर । कहिल्यै उत्तेजित नहोऊ, यसबाट विचार शक्ति निर्बल र मन्द हुन जान्छ । जो शान्त, एकाग्र चित्तले प्रतिदिनका कार्यहरुलाई गर्दछ, त्यसलाई अल्पकालमा र अल्प परिश्रमबाट गर्न सकिन्छ र उसको सारा दिन आनन्दमा व्यतीत हुन्छ । स-साना कुरामा उत्तेजित हुनाले मनको शान्ति भंग भएर शरीरलाई बडो हानि पुग्छ र अल्प आयुमा मृत्यु हुन जान्छ । ५. सबैसँग प्रेमपूर्वक व्यवहार गर । ‘ईश्वर सब प्राणीहरुमा समभावले स्थित छ ।’ यस कुरामा श्रद्धा राख । ‘म जे पनि गर्न सक्छु ।’ यो विश्वास राख । यस्ता विचारहरुले तिम्रो शरीरमा बल तथा पुष्टिको वृद्धि बनिरहला, किनभने तिमी जस्तो भावना गर्नेछौ, उस्तै नै बन्नेछौ । मानस-शास्त्रको नियम छ- जो कुरो बारम्बार मनमा उत्पन्न हुन्छ, त्यो विश्वासको रुपमा बदलिन्छ । आफ्नो तथा शरीरको विषयमा जस्तो विश्वास छ, उस्तै नै लक्षण प्रकट हुन लाग्दछन् । ‘यादृशी भावना यस्य सिद्धिर्भवति तादृशी ।’ सत्यता नै प्रसन्नताको जननी हो । सत्यदेखि कहिल्यै भय हुँदैन । (खप्तड बाबाको कृति ‘विचार विज्ञान’ बाट साभार)